ข้อสังเกตต่อสาระของร่างแก้ไข พรบ.องค์กรจัดสรรคลื่นความถี่ฯ ฉบับเข้า ครม. วันที่ 10 มิ.ย. 2551

นันทพร เตชะประเสริฐสกุล

มูลนิธิอาสาสมัครเพื่อสังคม (มอส.)

1. มาตรา 47 ของรัฐธรรมนูญปี 2550 ที่บัญญัติให้มีองค์กรของรัฐที่เป็นอิสระ เพื่อทำหน้าที่จัดสรรคลื่นความถี่และกำกับกิจการวิทยุ โทรทัศน์ โทรคมนาคม แต่ที่มาและกระบวนการได้มาซึ่งองค์กรอิสระ (กสช.) ตามร่าง พรบ. ฯ ปี 2551 ไม่เป็นอิสระ และไม่สามารถตรวจสอบได้ อันจะมีผลทำให้ กสช. ที่จะเกิดขึ้นตามร่าง พรบ. ฉบับนี้ ไม่เป็นอิสระอย่างแท้จริง ซึ่งเป็นการขัดกับบทบัญญัติของรัฐธรรมนูญ

2.   กสช. ที่จะเกิดขึ้นตามร่างแก้ไข พรบ.องค์กรจัดสรรคลื่นความถี่ฯ พ.ศ. 2551 ขาดความโปร่งใสและธรรมาภิบาลในการดำเนินงานในประเด็นต่างๆ ดังต่อไปนี้.-

      2.1   ขาดการติดตามและตรวจสอบประเมินผลการทำงานที่แท้จริง  

ร่าง พรบ.ฯ ปี 2551 กำหนดเพียงให้ กสช. ซึ่งจะต้องเป็นผู้ถูกตรวจสอบ มีอำนาจแต่งตั้ง ว่าจ้าง รวมทั้งกำหนดค่าตอบแทนคณะกรรมการที่จะมาประเมินตนเอง อันนำมาสู่การตั้งคำถามในประเด็นธรรมาภิบาลในการทำงานขององค์กรอิสระ รวมถึงคณะกรรมการติดตามและตรวจสอบประเมินผลการทำงานที่ถูก กสช. แต่งตั้งขึ้น จะขาดความเป็นอิสระและไม่สามารถตรวจสอบผู้ว่าจ้างของตัวเองได้อย่างแท้จริง

      2.2    ขาดข้อกำหนดเพื่อให้การดำเนินงานของ กสช. เป็นไปโดยเปิดเผย โปร่งใส ตรวจสอบได้ 

         ในส่วนของการเปิดเผยข้อมูลการดำเนินงานและข้อมูลรายจ่ายของ กสช.  ซึ่งเกี่ยวพันกับประโยชน์หลายแสนล้าน  ในร่าง พรบ.ฯ ปี 2551 กำหนดให้มีการชี้แจงโดยสรุปเท่านั้น โดยไม่ต้องมีการเปิดเผยข้อมูลทั้งหมดโดยละเอียด อันเป็นการดำเนินงานที่ขาดความโปร่งใส ไม่สามารถตรวจสอบได้ และไม่มีธรรมาภิบาลในการทำงาน

2.3    ไม่มีบทกำหนดเรื่องความรับผิดรับชอบ (Social Accountability) ในการปฏิบัติหน้าที่ของ กสช.

กสช. ที่จะเกิดขึ้นในอนาคต เป็นหน่วยงานที่มีอำนาจล้นฟ้า ดูแลกิจการที่มีมูลค่าหลายแสนล้าน ซึ่งมีอำนาจในการปฏิบัติหน้าที่ที่อาจให้คุณให้โทษ หรือเอื้อประโยชน์กับหน่วยงานหรือธุรกิจที่มีมูลค่ามหาศาล จึงนำมาสู่การตั้งข้อสังเกตว่า เพราะเหตุใดจึงไม่มีข้อกำหนดเรื่องการรับผิดรับโทษหรือบทกำหนดโทษ ในกรณีที่คณะกรรมการองค์กรอิสระกระทำการอันเข้าลักษณะเป็นผู้มีส่วนได้เสีย มีผลประโยชน์ทับซ้อน หรือเป็นผู้กระทำผิด/ละเมิดกฎหมายเสียเอง

3.       ร่างแก้ไข พรบ. องค์กรจัดสรรคลื่นความถี่ฯ ปี 2551 ตัดสิทธิของภาคประชาชนในการเข้าถึงและเข้าไปใช้สื่อสาธารณะ อันเป็นการขัดต่อบทบัญญัติมาตรา 47 ของรัฐธรรมนูญปี 2551 ที่กำหนดวรรคสองที่ระบุว่า “ต้องจัดให้ภาคประชาชนมีส่วนร่วมในการดำเนินการสื่อมวลชนสาธารณะ”

4.     เนื้อหาของร่างแก้ไข พรบ. องค์กรจัดสรรคลื่นความถี่ฯ ปี 2551 ขัดต่อเจตนารมณ์มาตรา 47 ของรัฐธรรมนูญปี 2550 ที่ต้องการปฎิรูปสื่อโดยภาพรวมทั้งระบบ ในประเด็นต่างๆ  ดังต่อไปนี้

4.1     ร่าง พรบ.ฯ ปี 2551 ตัดมาตรา 80 ของ พรบ. องค์กรจัดสรรคลื่นความถี่ฯ พ.ศ. 2543 เดิม ซึ่งเขียนป้องกันการทิ้งทวนสัมปทานออก ซึ่งอาจนำไปสู่การให้อนุญาตสัมปทานคลื่นความถี่ล่วงหน้าครั้งใหญ่ ซึ่งเมื่อองค์กรอิสระเข้ามาทำหน้าที่ก็ไม่เหลือคลื่นความถี่ให้จัดสรร เพราะถูกสัมปทานไปหมดแล้ว

         (สาระสำคัญของมาตรา 80 ของ พรบ. องค์กรจัดสรรคลื่นความถี่ฯ พ.ศ. 2543 เดิม คือ ไม่อนุญาตให้หน่วยงานใดๆ พิจารณาจัดสรรคลื่นความถี่ ออกใบอนุญาตประกอบกิจการ หรืออนุญาตให้ประกอบกิจการเพิ่มเติม ในระหว่างที่การสรรหาและแต่งตั้งองค์กรอิสระยังไม่แล้วเสร็จ)

4.2     ร่าง พรบ. ฯ ปี 2551 เปิดโอกาสให้มีการนิรโทษกรรมผู้ที่ใช้คลื่นความถี่โดยไม่ถูกต้องตามกฎหมายก่อนหน้าที่กฎหมายจะบังคับใช้ (ม.77)

ร่างกฎหมายฉบับนี้ ระบุว่า “ผู้ได้รับจัดสรรคลื่นความถี่หรือใช้คลื่นความถี่เพื่อประกอบกิจการวิทยุโทรทัศน์อยู่ก่อนวันที่ร่างมีผลใช้บังคับ  ให้ถือว่าได้รับอนุญาตจาก กสช. ตาม พรบ. นี้ และ กสช. อาจกำหนดให้ปฏิบัติตามหลักเกณฑ์หรือเงื่อนไขใดๆ ตามที่ กสช.กำหนดได้ เพียงเท่าที่ไม่เป็นการสร้างภาระทางการเงินเพิ่มเติม แก่ผู้ได้รับจัดสรรคลื่นความถี่หรือใช้คลื่นความถี่ดังกล่าว...”)

4.3     ร่าง พรบ. ฯ ปี  2551 อนุญาตให้มีเช่าช่วงเวลาได้ ตามหลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขที่ กสช. กำหนด  (ม.36)

         เป็นการเปิดช่องให้ผู้ที่ถือครองคลื่นความถี่ดำเนินการเองเพียงบางส่วนได้  โดยยังสามารถทำกำไรจากการให้เช่าช่วงเวลาได้เหมือนเดิม ซึ่งจะทำให้ผู้ถือครองคลื่นความถี่ อยู่เดิมไม่คืนคลื่นความถี่ เพราะไม่มีข้อกำหนดเรื่องการเรียกคืนคลื่นความถี่ ประกอบกับการอนุญาตให้ยังมีการเช่าช่วงเวลาได้ เป็นแนวทางที่ขัดแย้งโดยสิ้นเชิงต่อการปฏิรูปความเป็นเจ้าของคลื่นความถี่ อันเป็นพื้นฐานสำคัญของการปฏิรูปโครงสร้างกรรมสิทธิสื่อ เพื่อการปฏิรูปสื่อทั้งระบบ

4.4     ร่าง พรบ. ฯ ปี 2551 รับรองความถูกต้องให้ อสมท. ในการนำคลื่นความถี่อันเป็นสาธารณสมบัติไปแปลงเป็นทุนเอกชนในรูปเป็นองค์การมหาชน (ม.77)

         อสมท. ซึ่งในอดีตเป็นรัฐวิสาหกิจที่เป็นเจ้าของสัมปทานช่อง 3, ช่อง 9, ยูบีซี และวิทยุในเครือ อสมท. ทั่วประเทศกว่า 70 คลื่น ปัจจุบันได้เข้าตลาดหลักทรัพย์เป็นองค์การมหาชน-แปลงสมบัติแผ่นดินนับหมื่นล้านไปเป็นหุ้นเอกชน  ซึ่งที่ผ่านมาเป็นประเด็นโต้แย้งที่ยังหาข้อยุติไม่ได้ หากกรณีดังกล่าวกำลังจะถูกทำให้ชอบด้วยกฎหมาย โดยร่างกฎหมายฉบับนี้

ร่าง

พระราชบัญญัติ

องค์กรจัดสรรคลื่นความถี่และกำกับการประกอบกิจการ

วิทยุกระจายเสียง วิทยุโทรทัศน์ และกิจการโทรคมนาคม

พ.ศ. ....

........................................

........................................

........................................

...........................................................................................................

..................................

โดยที่เป็นการสมควรปรับปรุงกฎหมายว่าด้วยองค์กรจัดสรรคลื่นความถี่และกำกับกิจการวิทยุกระจายเสียง วิทยุโทรทัศน์ และกิจการโทรคมนาคม

พระราชบัญญัตินี้มีบทบัญญัติบางประการเกี่ยวกับการจำกัดสิทธิและเสรีภาพของบุคคลซึ่งมาตรา ๒๙ ประกอบกับมาตรา ๓๕ มาตรา ๓๖ มาตรา ๔๑ มาตรา ๔๓ มาตรา ๔๕ มาตรา ๔๖ มาตรา ๔๗ มาตรา ๖๑ และมาตรา ๖๔ ของรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย บัญญัติให้กระทำได้โดยอาศัยอำนาจตามบทบัญญัติแห่งกฎหมาย

.............................................................................................................................................

มาตรา ๑  พระราชบัญญัตินี้เรียกว่า “พระราชบัญญัติองค์กรจัดสรรคลื่นความถี่และกำกับการประกอบกิจการวิทยุกระจายเสียง วิทยุโทรทัศน์ และกิจการโทรคมนาคม พ.ศ. ....”

มาตรา ๒  พระราชบัญญัตินี้ให้ใช้บังคับตั้งแต่วันถัดจากวันประกาศในราชกิจจานุเบกษาเป็นต้นไป

มาตรา ๓  ให้ยกเลิกพระราชบัญญัติองค์กรจัดสรรคลื่นความถี่และกำกับกิจการวิทยุกระจายเสียง วิทยุโทรทัศน์ และกิจการโทรคมนาคม พ.ศ. ๒๕๔๓

มาตรา ๔  ในพระราชบัญญัตินี้

“คลื่นความถี่” หมายความว่า คลื่นวิทยุหรือคลื่นแฮรตเซียนซึ่งเป็น
คลื่นแม่เหล็กไฟฟ้าที่มีความถี่ต่ำกว่าสามล้านเมกะเฮิรตซ์ลงมาที่ถูกแพร่กระจายในที่ว่าง
โดยปราศจากสื่อนำที่ประดิษฐ์ขึ้น

“โทรคมนาคม” หมายความว่า การส่ง การแพร่ หรือการรับเครื่องหมาย สัญญาณ ตัวหนังสือ ตัวเลข ภาพ เสียง รหัส หรือสิ่งอื่นใดซึ่งสามารถให้เข้าใจความหมายได้
โดยระบบคลื่นความถี่ ระบบสาย ระบบแสง ระบบแม่เหล็กไฟฟ้า หรือระบบอื่น

“วิทยุคมนาคม” หมายความว่า การส่ง การแพร่ หรือการรับเครื่องหมาย สัญญาณ ตัวหนังสือ ตัวเลข ภาพ เสียง รหัส หรือสิ่งอื่นใดซึ่งสามารถให้เข้าใจความหมายได้ด้วยคลื่นความถี่

“วิทยุกระจายเสียง” หมายความว่า วิทยุคมนาคมที่ส่งหรือแพร่เสียงเพื่อให้บุคคลทั่วไปรับได้โดยตรง

“วิทยุโทรทัศน์” หมายความว่า วิทยุคมนาคมที่แพร่ภาพและเสียงเพื่อให้บุคคลทั่วไปรับได้โดยตรง

“กิจการกระจายเสียง” หมายความว่า กิจการซึ่งให้บริการการส่งข่าวสารสาธารณะหรือรายการไปยังเครื่องรับที่สามารถรับฟังการให้บริการนั้น ๆ ได้  ไม่ว่าจะส่งโดยผ่านระบบคลื่นความถี่ ระบบสาย ระบบแสง ระบบแม่เหล็กไฟฟ้า หรือระบบอื่น ระบบใดระบบหนึ่ง หรือหลายระบบรวมกัน หรือกิจการอื่นทำนองเดียวกันที่ กสช. กำหนดให้เป็นกิจการกระจายเสียง

“กิจการโทรทัศน์” หมายความว่า กิจการซึ่งให้บริการการส่งข่าวสารสาธารณะหรือรายการไปยังเครื่องรับที่สามารถรับชมและฟังการให้บริการนั้น ๆ ได้  ไม่ว่าจะส่งโดยผ่านระบบคลื่นความถี่ ระบบสาย ระบบแสง ระบบแม่เหล็กไฟฟ้า หรือระบบอื่น ระบบใดระบบหนึ่ง หรือหลายระบบรวมกัน หรือกิจการอื่นทำนองเดียวกันที่ กสช. กำหนดให้เป็นกิจการโทรทัศน์

“กิจการวิทยุคมนาคม” หมายความว่า กิจการซึ่งเป็นการรับและส่งเครื่องหมาย สัญญาณ ตัวหนังสือ ตัวเลข ภาพ เสียง รหัส หรือการอื่นใด ซึ่งสามารถให้เข้าใจความหมายได้
โดยระบบคลื่นความถี่ เพื่อความมุ่งหมายทางโทรคมนาคมในกิจการใดกิจการหนึ่งโดยเฉพาะ

“กิจการโทรคมนาคม” หมายความว่า กิจการซึ่งให้บริการการส่ง การแพร่ หรือการรับเครื่องหมาย สัญญาณ ตัวหนังสือ ตัวเลข ภาพ เสียง รหัส หรือการอื่นใด ซึ่งสามารถให้เข้าใจความหมายได้โดยระบบคลื่นความถี่ ระบบสาย ระบบแสง ระบบแม่เหล็กไฟฟ้า หรือ
ระบบอื่น ระบบใดระบบหนึ่ง หรือหลายระบบรวมกัน หรือกิจการอื่นที่ กสช. กำหนดให้เป็นกิจการโทรคมนาคม  แต่ไม่รวมถึงกิจการที่เป็นกิจการกระจายเสียง กิจการโทรทัศน์ และ
กิจการวิทยุคมนาคม

“ตารางกำหนดคลื่นความถี่” หมายความว่า การกำหนดย่านความถี่วิทยุของวิทยุกระจายเสียง วิทยุโทรทัศน์ วิทยุคมนาคม โทรคมนาคม และการอื่นเพื่อใช้งานภายใต้เงื่อนไขที่ กสช. กำหนด

“กองทุน” หมายความว่า กองทุนวิจัยและพัฒนากิจการกระจายเสียง
กิจการโทรทัศน์ และกิจการโทรคมนาคม เพื่อประโยชน์สาธารณะ

“กรรมการ” หมายความว่า กรรมการกิจการกระจายเสียง กิจการโทรทัศน์
และกิจการโทรคมนาคมแห่งชาติ

“พนักงานเจ้าหน้าที่” หมายความว่า ผู้ซึ่งคณะกรรมการกิจการกระจายเสียง กิจการโทรทัศน์ และกิจการโทรคมนาคมแห่งชาติ แต่งตั้งให้ปฏิบัติการตามพระราชบัญญัตินี้

มาตรา ๕  ให้นายกรัฐมนตรีรักษาการตามพระราชบัญญัตินี้

หมวด ๑

คณะกรรมการกิจการกระจายเสียง กิจการโทรทัศน์ และกิจการโทรคมนาคมแห่งชาติ

มาตรา ๖  ให้มีคณะกรรมการกิจการกระจายเสียง กิจการโทรทัศน์ และกิจการโทรคมนาคมแห่งชาติ เรียกโดยย่อว่า “กสช.” ประกอบด้วย

(๑) ผู้ที่มีผลงานหรือมีความรู้ และมีความเชี่ยวชาญหรือประสบการณ์
ด้านกิจการกระจายเสียงจำนวนสองคน และกิจการโทรทัศน์จำนวนสองคน

(๒) ผู้ที่มีผลงานหรือมีความรู้ และมีความเชี่ยวชาญหรือประสบการณ์
ด้านกิจการโทรคมนาคมหรือเทคโนโลยีที่เกี่ยวข้องตามที่ กสช. ประกาศกำหนด จำนวนสามคน